Pages

Categories

Szukaj



Skrzyszów – Historia

Informacje ogólne

Skrzyszów to duża wieś oddalona o 6 km od Tarnowa. Leży we wschodniej części Województwa Małopolskiego, jest jednym z sołectw gminy Skrzyszów i zarazem siedzibą władz gminnych. Graniczy z Łękawicą, Szynwałdem, Ładną i miastem Tarnów. Powierzchnia wsi liczy 1307 hektary (13,07 km2), liczba ludności wynosi 3 656 osób.

2 1

Powstanie wsi

Najstarsze zapiski o Skrzyszowie pochodzą z początku XIV wieku, kiedy to w roku 1327 biskup krakowski uwolnił Skrzyszów od dziesięcin. W roku 1331 król Władysław Łokietek potwierdził kasztelanowi krakowskiemu Spicymirowi prawo do Skrzyszowa.

Nazwa miejscowości (pierwotnie Krzyszów, Crisow w 1333r. ,Scrisew w 1331 r.)) pochodzi najprawdopodobniej od imienia Krzysz, stanowiącego skrót od Krzywosąda lub Krzysztofa, pierwotnego właściciela tej miejscowości. Drugie mniej prawdopodobna wyjaśnienie, wiąże nazwę z przezwiskiem Skrzysz (wyraz skrzysz oznaczał rodzaj placków).

Po pierwszej wojnie światowej Skrzyszów był siedzibą samorządu gminnego, na czele którego stanął wójt. W latach 1933/1934 wieś weszła w skład tzw. gminy zbiorowej z siedzibą w Gumniskach. Władzę w poszczególnych miejscowościach sprawowali wówczas sołtysi. Okres międzywojenny to także czas dużej aktywności na tym terenie partii politycznych. Działały w Skrzyszowie: Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem, Stronnictwo Ludowe i Polska Partia Socjalistyczna. Szczególnie wyróżniali się Ludowcy którzy m.in. zorganizowali w 1937 roku strajk chłopski i manifestacje w Skrzyszowie oraz w Tarnowie. W czasie II Wojny Światowej w lesie Kruk w Skrzyszowie i na Sztorcowej Górze w Pogórskiej Woli Niemcy wymordowali tysiące ludzi. Rozstrzeliwano tam bowiem więźniów z tarnowskiego więzienia. Fakt ten społeczeństwo Gminy upamiętniło, wznosząc na miejscach tych kaźni w latach 1958-1959 pomniki ku czci pomordowanych.

3 4

Pomnik w lesie Kruk i pomnik w Pogórskiej Woli wykonane zostały według projektu Bogdany i Anatola Drwalów z Tarnowa. Również na terenie Skrzyszowa wybudowano Pomnik Wdzięczności tym, którzy zginęli za Ojczyznę w 1939 roku.

5 6

 

Pomnik z 1990 roku wyszczególniający daty: 1920, 1939, 1945 oraz wykaz mieszkańców Skrzyszowa poległych za Ojczyznę w 1939 roku, wymordowanych w więzieniach i obozach, zabitych w niewyjaśnionych okolicznościach. fot.www.panoramio.com


7

Odnowiony pomnik z nowymi tablicami upamiętniającymi odzyskanie Niepodległości. Fundamenty pomnika wykonano przed II wojną . fot.www.panoramio.com

8

Od 1954 roku Skrzyszów, wchodzący dotąd w skład gminy Gumniska, stał się – w związku z reformą administracji – siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej. W 1973 roku natomiast – gdy przywrócono podział na gminy – stał się siedzibą władz samodzielnej Gminy.

Instytucje i organizacje

W Skrzyszowie działają instytucje mające wpływ na jakość życia mieszkańców: szkoły i przedszkola, ośrodek zdrowia, apteka, Agencja Pocztowa, Gminne Centrum Kultury i Bibliotek w Skrzyszowie, Ochotnicza Straż Pożarna, stowarzyszenia: Zielony Pierścień Tarnowa, Akcja Katolicka, grupy nieformalne: Klub Seniora

Zespół Szkoły Podstawowej nr 1i Gimnazjum w Skrzyszowie

Szkoła parafialna w Skrzyszowie istniała przynajmniej od początku XVI wieku. Pierwsza wzmianka o nauczycielu w Skrzyszowie pochodzi z roku 1513 (minister). Była to szkoła elementarna, w której uczono katechizmu, czytania i pisania, języka łacińskiego oraz śpiewu kościelnego. W czasie walk konfederatów tarnogrodzkich z wojskami saskimi w roku 1715,  w Skrzyszowie spłonęły: dwór, plebania i szkoła. Wydarzenia te przerwały na pewien czas działalność skrzyszowskiej szkoły. Na podstawie kroniki szkolnej, z opisu uczniów i nauczycieli wynika, że w przededniu I wojny światowej lokalizacja budynku szkoły była taka sama, jak w obecnych czasach. Parterowa szkoła z czterospadowym dachem i wejściem od strony wschodniej z prymitywnymi toaletami, stała w centrum wsi.

1a 2a

 

Budynek starej szkoły w Skrzyszowie. Obecnie mieści się tu Klub „Stara Szkoła” z siłownią, kawiarenką internetową, stołem do ping-ponga i bilardem.

Po zakończeniu wojny obronnej Polski w 1939 roku, nadzór nad szkolnictwem sprawował‚ Główny Wydział Wiedzy i Nauki Generalnej Guberni. Niemcy po wkroczeniu do Skrzyszowa zażądali ukończenia budowy szkoły, rozpoczętej w 1938 roku.
Dobudowano jedno piętro z czterema salami. Inwestycję finansowała gmina Gumniska. Zakończenie rozbudowy nastąpiło jeszcze podczas okupacji, w 1942 roku.

W 1966 roku szkoła liczyła 12 oddziałów. W budynku szkolnym mieściło się 7 sal lekcyjnych. Jego stan techniczny był bardzo zły.

Podstawowej nr 1w Skrzyszowie. 18 lutego 1998 roku odbyła się uroczystość oddania hali sportowej przy szkole, a 4 listopada tego samego roku młodzież przeniosła się do nowego budynku szkolnego.

Po reformie oświatowej, w 1999 roku  6-letnią szkołę podstawową i  gimnazjum połączono w Zespół Szkoły Podstawowej nr 1i Gimnazjum w Skrzyszowie. Obecnie baza lokalowa szkoły to piękne klasopracownie, sale komputerowe, biblioteka z czytelnią zaopatrzoną w sieć komputerową, sala audiowizualna, świetlica. W szkole organizowane są turnieje, mecze i imprezy sportowe o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym.

4a

Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych

Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych w Skrzyszowie powstał w 2002 roku na mocy uchwały Rady Powiatu Tarnowskiego. Organem prowadzącym Szkoły jest Starostwo Powiatowe w Tarnowie. Utworzenie szkoły daje możliwość zrównania szans edukacyjnych młodzieży z obszarów miejskich i wiejskich. Siedzibą ZSOiZ jest nowoczesny budynek Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II i Gimnazjum w Skrzyszowie, którego podstawowym atutem jest pełnowymiarowa hala sportowa. Uczniowie mogą zdobywać wykształcenie blisko domu, w kameralnych grupach i przyjaznej atmosferze. Bardzo dobra lokalizacja pozwala na dogodny dojazd młodzieży od strony Tarnowa, Ryglic, Tuchowa i Pilzna.

Niezwykłą popularnością od wielu lat cieszą się mundurowe klasy pożarniczo-ratownicze Liceum Ogólnokształcącego. Oprócz zajęć teoretycznych uczniowie tych klas biorą udział w kursach ratownictwa medycznego i pokazach sprawnościowych oraz organizują Powiatowy Konkurs Wiedzy Pożarniczej, który na stałe wpisał się w kalendarz imprez powiatowych. Szkoła współpracuje z Państwową Strażą Pożarną w Tarnowie oraz Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczpospolitej Polskiej.

Dodatkowo uczniowie mogą rozwijać pasje sportowe w Szkolnym Kole Strzeleckim i Sportowym. W Zasadniczej Szkole Zawodowej młodzież uczy się przedmiotów ogólnokształcących po uprzednim samodzielnym wyborze dowolnego zawodu.

5a 7a

Szkoła Podstawowa Nr 2 w Skrzyszowie

Budynek szkoły położony jest w Skrzyszowie Górnym, jak nazywają tą część miejscowości rodowici skrzyszowianie. Szkoła Podstawowa Nr 2 w Skrzyszowie istnieje już ponad trzydzieści lat. Jest to szkoła jednodziałowa, nauka odbywa się na jedną zmianę. Wraz z oddziałem przedszkolnym wszystkich uczniów klasach I-VI jest w sumie dziewięćdziesiąt jeden. Liczebność uczniów w klasach wynosi od ośmiu w klasie drugiej do czternastu w klasie trzeciej. W szkole pracuje jedenastu nauczycieli Budynek szkoły to niewielki obiekt mieszczący siedem sal lekcyjnych, w tym oddział przedszkolny, salę komputerową, oraz zastępczą salę gimnastyczną, którą jest zwykła sala lekcyjna wyposażona w drabinki gimnastyczne i zawieszone tablice do koszykówki.

8a

Parafia

Kościół w Skrzyszowie pod wezwaniem św. Stanisława bpa wzniesiony został w 1517 r. z fundacji Jana Amora Tarnowskiego, hetmana wielkiego koronnego i kasztelana krakowskiego, przez cieślę Jana z Czchowa (sygnatura na portalu). Jednak w 1542 r. bp krakowski Piotr Gamrat zniósł tutejszą parafię a jej uposażenie przekazał kolegium wikariuszy kolegiaty tarnowskiej. Ponowne utworzenie parafii nastąpiło w 1726 r.

1b 2b

Jest to kościół późnogotycki, drewniany, konstrukcji zrębowej. Jednonawowy z prezbiterium zamkniętym trójbocznie, przy którym od północy zakrystia a od południa niewielka kruchta. Nawa szersza, prostokątna, przy niej dwie kaplice od północy i od południa w charakterze transeptu. Od zachodu wieża konstrukcji słupowo-ramowej, z nadwieszoną izbicą i nakryta hełmem namiotowym. Na zewnątrz ściany pobite gontami. Wokół prezbiterium soboty z przed 2. poł. w. XVII, wsparte na słupach z zastrzałami. Dachy dwuspadowe, pobite gontami z wieżyczką na sygnaturkę z w. XVII-XVIII. Świątynia była dwukrotnie rozbudowywana. W latach 1770-76 dobudowano zakrystię i kaplicę północną a w latach 1893-94 przedłużono nawę, wzniesiono kaplicę południową z kruchtą oraz wieżę.

3b 4b 5b

Wyposażenie wnętrza

 

6b

 Ołtarz główny barokowy z w. XVIII, na wysokim cokole ujęty dwoma parami kolumn wspierających przerwane belkowanie; w     wieńczeniu Duch Święty pod postacią gołębicy w Glorii; między kolumnami rzeźby dwojga świętych; w polu głównym obraz św.  Stanisława bpa ze śś. Wacławem i Michałem Archaniołem oraz fundatorem h. Leliwa malowany na desce przez Mistrza Rodziny  Marii (?) przed 1520 r., stanowiący pierwotnie część tryptyku.

 

7b

Ołtarze boczne: jeden późnorenesansowy z XVII w., trzy późnobarokowe z końca XVIII w. i jeden z początku XX w., w nich obrazy: Matki Boskiej z Dzieciątkiem, Serca Pana Jezusa, Matki Boskiej Nieustającej Pomocy i Veraikon oraz rzeźba Matki Boskiej. Ambona późnobarokowa z w. XVIII. Chrzcielnica drewniana z 2. ćw. W. XVIII.

8b

Stalle gotyckie z zapleckami i baldachimami o rzeźbionej dekoracji ornamentalnej z h. Leliwa Tarnowskich, z końca w. XV. Konfesjonał z końca w. XVI. Prospekt organowy współczesny 10-głosowym organom z 1895 r., wykonanym przez Tomasza Falla. Obrazy: 1. św. Karol Boromeusz z herbem i inicjałami Andrzeja Tarły, prepozyta tarnowskiego, malowany w 1625 r. przez Jana Kustaliewicza z Radomia; 2. Chrystus Miłosierny z w. XVII; 3. Najświętsza Panna Maria z XVIII w.; 4. Św. Sebastian z XVIII w. Krucyfiks barokowy z XVIII w. Trzy dzwony odlane w 1926 r. w Udine we Włoszech.

Obecnie w tarnowskim Muzeum Diecezjalnym znajdują się zabytki pochodzące z kościoła parafialnego w Skrzyszowie: Ikona bizantyjska Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XV w. (?), w srebrnej sukience, rzeźba św. Barbary, gotycka z końca XV w. oraz skrzydła późnogotyckiego tryptyku ze Skrzyszowa malowanego przed 1520 r., ze scenami: Zabójstwa św. Stanisława, Wskrzeszenia Piotrowina, Chrystus w Ogrojcu, Biczowanie, Zmartwychwstanie i Zesłanie Ducha Św.

Przedszkole Publiczne w Skrzyszowie
1c 2c

Dworek z początku XIX wieku, wybudowany w miejsce wcześniejszego, z XVII w. W latach 1976-1978 został częściowo przekształcony i przebudowany – obecnie Przedszkole Publiczne w Skrzyszowie.

Gminne Centrum Kultury i Bibliotek w Skrzyszowie

 

3cOd 1994 roku, uchwałą Rady Gminy, Biblioteka działa pod nazwą: Gminne Centrum Kultury i Bibliotek w Skrzyszowie.Początki Biblioteki w Skrzyszowie sięgają 1947 roku, kiedy placówka ta działała jeszcze jako Gminna Biblioteka Publiczna w Gumniskach. Warunki lokalowe, jakimi wówczas dysponowała, były bardzo trudne i uległy poprawie dopiero w 1953 roku, kiedy placówka przeniesiona została z Gumnisk do Skrzyszowa i umieszczona w remizie OSP. Kolejne istotne zmiany nastąpiły w 1973 roku kiedy reforma administracji spowodowała, że w miejsce gminy Gumniska powstały dwie inne: Skrzyszów i Tarnów (i one podzieliły między siebie biblioteki) oraz w 1975 roku kiedy zakupiony 7 lat wcześniej z Państwowego Funduszu Rozwoju Bibliotek osobny budynek przekazany został gminie na własność. Do dziś Gminna Biblioteka Publiczna w Skrzyszowie jest jedyną wiejską placówką czytelniczą w powiecie, mającą do dyspozycji cały budynek.

4c 5c 7c

Obecnie skrzyszowska Biblioteka jest jedną z najlepiej zaopatrzonych w nowości wydawnicze bibliotek w powiecie. Placówka dysponuje dobrze zaopatrzonym warsztatem informacyjnym, posiada kopiarki, drukarki i komputery z dostępem do Internetu. Sieć bibliotek w gminie Skrzyszów obejmuje 4 placówki: w Skrzyszowie, Łękawicy, Pogórskiej Woli i Szynwałdzie.

Ośrodek zdrowia i apteka

Budynek Gminnego Ośrodka Zdrowia w Skrzyszowie zbudowany został w 1977 roku z Narodowego Funduszu Ochrony Zdrowia. Został rozbudowany i wyremontowany w latach 2001 – 2010.
Obecnie w ośrodku przyjmuje 7 lekarzy Podstawowej Opieki Zdrowotnej, 3 specjalistów, 5 pielęgniarek. W Poradni Rehabilitacyjnej przyjmuje 2 lekarzy rehabilitantów i 2 fizjoterapeutów.

8c 9c

Ochotnicza Straż Pożarna w Skrzyszowie

Rok powstania: 1905
Liczba Członków: 31
Prezes: Piotr Młyński

11c 12c

Siedziba strażacka mieści się w budynku wybudowanym w 1952 roku. Początkowo budynek posiadał tylko garaż, mały pokoik i salę taneczną. Obecnie, obok straży, która dysponuje mniejszą salką na zebrania, większą taneczną i dwustanowiskowym garażem, swoje miejsce ma tu też bank, poczta, posterunek policji, centrala telefoniczna, gabinet dentystyczny i zakłady usługowe: fryzjerski, krawiectwo.

Klub Sportowy „Luks”

Ludowo Uczniowski Klub Sportowy Skrzyszów

Data założenia: 10 grudnia 1995
Barwy:
zielono – czerwono – żółte
Stadion sportowy:
Stadion na Skrzyszowskich Suchych Stawach
Wymiary boiska:
103 x 68 drużyna seniorska – (Klasa A, grupa: Tarnów IV)

Rozgrywki:
juniorzy starsi – (Klasa rejonowa, Tarnów)
juniorzy młodsi – (Klasa okręgowa, Tarnów)
trampkarze młodsi – (Klasa rejonowa, Tarnów)

Inne sekcje sportowe:

13c 14c 15c
1d 2d 3d

Klub Seniora

Z inicjatywą powołania Klubu Seniora w Skrzyszowie wystąpiła Barbara Łabno – pedagog Zespołu Szkół Medycznych w Tarnowie, mieszkanka Skrzyszowa. Propozycja adresowana jest do osób starszych, które chcą miło spędzić wolny czas w gronie znajomych, przy skromnym poczęstunku.

Organizowane będą wycieczki, spotkania i prelekcje na wybrane zagadnienia dotyczące m.in. zdrowia, radzenia sobie ze stresem, konfliktami, komunikowaniem między pokoleniami. Zarówno częstotliwość spotkań, terminy jak i podejmowane tematy ustalane są na kolejnych spotkaniach. Udział w pracach Klubu Seniora jest bezpłatny.

Walory przyrodnicze, krajobrazowe i turystyczne

Skrzyszów jest położony na granicy dwóch krain geograficznych. Północno-zachodnia część wsi to płaskie i wyrównane tereny urozmaicone wydmami piaszczystymi utrwalonymi lasami sosnowymi o dość dobrze zachowanym drzewostanie i stosunkowo dużej różnorodności biologicznej i siedliskowej. Południowo-wschodnia część wsi odznacza się rzeźbą typową dla przedgórzy niskich.

w1 w2

w3 w4

Tak urozmaicone tereny sprzyjają uprawianiu turystyki pieszej i rowerowej.

Przez Skrzyszów przebiega:

  • szlak czerwony, okrężny wokół Tarnowa : Kłokowa – Skrzyszów – Wola Rzędzińska – Biała – Kłokowa, długość 60,4 km
  • szlak zielony: Tarnowiec – Skrzyszów, długość 7,2 km szlak żółty: Tarnów Rzędzin – Jamna (przez Skrzyszów, Zalasową, Ryglice, Brzankę, Rzepiennik Biskupi, Ciężkowice, Kąśną, Siekierczynę), 72,5 km
  • szlak czarny: Tarnów Rzędzin – Jamna (przez Skrzyszów, Łękawicę, Trzemesną, Karwodrza, Rychwałd, Moszczenicę, Polichty, Jastrzębią Górę, Łazy), długość 50,0 km Urozmaicony krajobraz i walory przyrodnicze, stwarzają dogodne warunki dla turystyki pieszej i rowerowej.

w5
Gospodarka

Najliczniejszą grupę zarejestrowanych podmiotów gospodarczych stanowią zakłady osób fizycznych. Jest to głównie działalność pozarolnicza, w której istnieje przewaga handlu i usług (naprawa pojazdów samochodowych, transport drogowy –przewóz osób).